Met nog maar enkele weken te gaan voor de verkiezingen zet Sintruin Begot even alles op een rij. Vandaag bespreken we voorakkoorden. Zijn deze nog mogelijk volgens het nieuwe gemeentedecreet, en waarom maakt iedereen daar zoveel kabaal over?
Even de basis: Een voorakkoord is een overeenkomst tussen twee of meer partijen. De overeenkomst stelt dat deze partijen hun lot aan elkaar verbinden en, ongeacht de verkiezingsuitslag, een samenwerking met elkaar zullen aangaan. Vaak zijn ook de mandaten in zo’n voorakkoord al verdeeld. Het gaat dan meestal om het aantal schepenen per partij en de volgorde waarin deze schepenen plaatsnemen in het college van burgemeester en schepenen. Zo’n volgorde is belangrijk als een burgemeester tijdelijk niet beschikbaar is. In een voorakkoord kan ook worden bepaald wie de burgemeester opvolgt indien die vroegtijdig stopt.
Voor de intrede van het nieuwe gemeentedecreet konden partijen deze voorakkoorden al vastleggen via het invullen van voordrachtsakten. Dit zijn akten waarin coalities de namen van hun schepenen, burgemeester, voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter van het Bijzonder comité van de Sociale Diensten vastleggen. Het gaat om officiële documenten van het Agentschap Binnenlands Bestuur. Sinds de invoering van het nieuwe gemeentedecreet zijn deze documenten echter niet meer beschikbaar vóór de verkiezingsdag.
Kunnen formele voorakkoorden nog?
Voor de voordracht van de voorzitter van de gemeenteraad, de schepenen, de leden en de voorzitter van het Bijzonder Comité van Sociale Diensten, alsook voor de eventuele opvolging van een burgemeester, moet gebruik worden gemaakt van verplichte modellen. Deze documenten worden pas op 13 oktober om 18 uur op de website van het Agentschap Binnenlands Bestuur geplaatst.
Dit betekent dat er geen bindende voorakkoorden kunnen worden gesloten voor de gemeenteraadsverkiezingen. Wat wel kan, is dat partijen principiële akkoorden sluiten, waarbij de provinciale voorzitter samen met de voorzitter van de lokale afdeling of de kopman/-vrouw een akkoord neerpent en ondertekent. Zonder de officiële documenten is dit akkoord echter niet bindend, en gaat het erom dat partijen elkaar op hun woord vertrouwen.
Belangrijk in deze context is ook dat de burgemeester nu direct verkozen wordt volgens de nieuwe regels. De persoon met het meeste aantal stemmen van de grootste fractie (lees partij) in een meerderheid wordt burgemeester. Maar binnen de meerderheid kan nog met de sjerp gehandeld worden. De laatste twee jaar van een legislatuur vervallen namelijk de nieuwe regels van het gemeentedecreet. Vandaar ook dat onze redactie de laatste maanden informatie opving over (potentiële) kandidaten die de belofte kregen dat ze burgemeester mochten worden. In deze context werden ook bepaalde kandidaten gepaaid met een misschien minder interessante lijstplaats.
Much ado about nothing?
Dan rijst de vraag wel waarom in Sint-Truiden momenteel zoveel kabaal wordt gemaakt over het bestaan van een voorakkoord als deze bindende overeenkomsten wettelijk niet meer mogelijk zijn?
Vooral burgemeester Ingrid Kempeneers heeft de laatste maanden veel gesproken over een voorakkoord dat tegen haar partij CD&V is gesmeed. Het zou dan gaan over een overeenkomst die al sinds 20 september 2021 tussen Vooruit en Open VLD bestond. Al heeft onze redactie tot op heden nog geen bewijzen ontvangen van dit akkoord. Ze spreekt hier ook over in de Truiense versie van het Conclaaf dat op 27 september zijn eerste aflevering lanceerde. Ook N-VA zou zijn benaderd voor deze samenwerking. Dit alles kwam recent weer ter spraken omdat in de media werd gesteld dat burgemeester Ingrid Kempeneers zich genoodzaakt voelde om met Vlaams Belang te spreken als niemand anders met haar aan tafel wou gaan zitten. Günther Dauw zei hierover het volgende:
Het is niet omdat we in Ingrid haar keuken hebben gezegd dat we geen voorakkoord willen tekenen, dat we dat in een andere keuken wel deden. Wij gaan ongebonden naar de kiezer en wachten de uitslag af om dan te kijken wat mogelijk is.
Günther Dauw, Lijsttrekker N-VA
N-VA neemt in heel de discussie duidelijk de positie van afwachtende partner aan. Eentje die liever wacht tot na 13 oktober om te zien hoe de kaarten zijn geschud. En bovendien eentje die zich liever in een sterke onderhandelingspositie zet. Hoe goed of slecht N-VA immers scoort, de kans is groot dat de nieuwe coalitie minstens uit 3 partijen zal moeten bestaan. En zo zou het maar eens kunnen dat een kleinere partner toch nog veel mandaten zal binnenhalen.
Historische vetes
Zowel Ludwig Vandenhove (lijsttrekker van Vooruit) als Pascy Monette (lijsttrekker van Open VLD) ontkennen in alle talen dat er een voorakkoord is. Vandenhove voegt er recent wel steeds aan toe dat hij de houding van CD&V in deze situatie hypocriet vindt.
Hoe hypocriet gedraagt de CD&V zich nu weer door altijd te ‘zagen’ over een voorakkoord? Zij hebben ons als tweede sterkste partij al tweemaal uit de coalitie gehouden met een voorakkoord.
Ludwig Vandenhove, Lijsttrekker Vooruit Sint-Truiden
Het is inderdaad geen geheim dat CD&V onder leiding van Veerle Heeren de afgelopen twee legislaturen een voorakkoord ondertekende, eerst met Open VLD en later met N-VA, om Vandenhove uit een meerderheid te houden. Dat Vandenhove de rollen nu wil omdraaien, is dus niet onlogisch. Maar of het wenselijk is dat een stad als Sint-Truiden, met alle uitdagingen die eraan zitten te komen, de speelbal is in een politieke ruzie, is nog maar de vraag.
Lees meer in onze verkiezingsreeks #SintTruidenKiest24 over de gemeenteraadsverkiezingen.
